Υπάρχουν μέρες που χαράζονται στη συλλογική μνήμη ενός έθνους, ακόμα και αν δεν αφορούν συνταρακτικά γεγονότα όπως πόλεμοι ή πολιτικές εξελίξεις, αλλά για κάτι που επηρέασε την καθημερινότητα όλων. Μία τέτοια μέρα ήταν η 3η Σεπτεμβρίου 1967, όταν ολόκληρη η Σουηδία ξύπνησε για να οδηγήσει… από την άλλη πλευρά του δρόμου. Ήταν η περίφημη «Ημέρα Η» (Dagen H) — η πιο φιλόδοξη και οργανωμένη αλλαγή κυκλοφορίας στην ευρωπαϊκή ιστορία.
Στις 3 Σεπτεμβρίου 1967, οι Σουηδοί βρέθηκαν να ζουν σε μια χώρα όπου όλα στους δρόμους είχαν αντιστραφεί. Από την οδήγηση στα αριστερά, όπως οι Βρετανοί, πέρασαν στη δεξιά πλευρά — όπως σχεδόν όλος ο υπόλοιπος κόσμος. Το αποτέλεσμα; εικόνες από γεμάτες λεωφόρους, σταματημένα αυτοκίνητα και απορημένους οδηγούς έκαναν τον γύρο του κόσμου, ενώ η κυκλοφορία επανήλθε σταδιακά στην τάξη μέσα σε λίγες ώρες. Το χάος, ωστόσο, αποδείχθηκε αξιοθαύμαστα ελεγχόμενο και μέχρι σήμερα μελετάται ως υπόδειγμα οργάνωσης και προσαρμογής.
Η αλλαγή φαινομενικά έγινε μέσα σε μία νύχτα, στην πραγματικότητα όμως προετοιμαζόταν επί τέσσερα ολόκληρα χρόνια, από το 1963. Η συζήτηση είχε ξεκινήσει ήδη από τη δεκαετία του ’50, αλλά σε δημοψήφισμα του 1955 το 83% των πολιτών είχε απορρίψει την πρόταση. Όταν όμως τα τροχαία δυστυχήματα αυξήθηκαν δραματικά και η Σουηδία βρέθηκε απομονωμένη ως η μόνη χώρα στη Σκανδιναβία με κυκλοφορία στα αριστερά, η κυβέρνηση αποφάσισε να προχωρήσει μονομερώς στην αλλαγή.
Γιατί έπρεπε να αλλάξει η κυκλοφορία:
-
Από τις εξαιρέσεις στην Ευρώπη:
Ενώ οι γειτονικές χώρες —Φινλανδία και Νορβηγία— οδηγούσαν ήδη στα δεξιά, η Σουηδία διατηρούσε το βρετανικό σύστημα. Η ιστορική αιτία σχετιζόταν με τα παλιά ένστικτα αυτοάμυνας των δεξιόχειρων ιππέων και οδηγών αμαξών, αλλά στη σύγχρονη εποχή αυτό το κατάλοιπο είχε πάψει να είναι πρακτικό. -
Ασυμβατότητα με τα οχήματα:
Τα περισσότερα αυτοκίνητα στη Σουηδία είχαν το τιμόνι αριστερά, αφού κατασκευάζονταν ή εισάγονταν με προδιαγραφές για δεξιόστροφη κυκλοφορία. Έτσι, οι οδηγοί κάθονταν στο «λάθος» μέρος του δρόμου, με περιορισμένη ορατότητα στις προσπεράσεις — κάτι που αύξησε κατακόρυφα τις μετωπικές συγκρούσεις. -
Έκρηξη στην κυκλοφορία:
Μέσα σε μια δεκαετία, ο αριθμός των αυτοκινήτων σχεδόν διπλασιάστηκε, από 860.000 σε σχεδόν 2 εκατομμύρια. Η αύξηση αυτή έκανε επιτακτική την ανάγκη για πιο ασφαλές οδικό σύστημα. -
Νέες τεχνολογίες φωτισμού:
Οι προβολείς των αυτοκινήτων γίνονταν πλέον ασύμμετροι — φωτίζοντας περισσότερο προς τη δεξιά πλευρά. Η Σουηδία έπρεπε να αποφασίσει οριστικά: θα ακολουθούσε το υπόλοιπο ευρωπαϊκό πρότυπο ή θα έμενε μια ιδιόμορφη εξαίρεση;
Η προειδοποίηση αναφέρει “Να μην αφαιρεθεί πριν από τις 3 Σεπτεμβρίου 1967
Μια χώρα σε “εκπαίδευση”
Για τέσσερα χρόνια, οι Σουηδοί «εκπαιδεύονταν» στη νέα πραγματικότητα. Το λογότυπο Dagen H ήταν παντού: σε πινακίδες, κουτιά γάλακτος, ακόμη και σε εσώρουχα! Κυκλοφόρησε και ειδικό τραγούδι — «Håll dig till höger, Svensson» («Μείνε στα δεξιά, Σβένσσον») — που έγινε σύμβολο της καμπάνιας.
Η μεγάλη μέρα: Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου 1967
Τα μεσάνυχτα, η κυκλοφορία σταμάτησε. Από τη 1 έως τις 6 το πρωί, κανένα αυτοκίνητο δεν επιτρεπόταν να κινηθεί, εκτός από οχήματα ανάγκης. Στις 5 παρά 10, όσοι βρίσκονταν στους δρόμους έπρεπε να σταματήσουν, να αλλάξουν πλευρά, και να περιμένουν. Στις 5:00 ακριβώς, μετρώντας αντίστροφα στο ραδιόφωνο, η Σουηδία ξανάρχισε να κινείται — αυτή τη φορά στα δεξιά.
Στις μεγάλες πόλεις, όπως η Στοκχόλμη και το Μάλμε, η απαγόρευση κυκλοφορίας κράτησε 29 ώρες για να αντικατασταθούν οι πινακίδες και να αναδιαμορφωθούν οι διασταυρώσεις. Όταν άνοιξαν ξανά οι δρόμοι, οι λεωφόροι γέμισαν με οχήματα που προσπαθούσαν διστακτικά να θυμηθούν τη νέα φορά, δημιουργώντας το πιο εντυπωσιακό “παγωμένο” μποτιλιάρισμα που είχε ζήσει ποτέ η χώρα. Για λίγες ώρες, η Σουηδία έμοιαζε κυριολεκτικά «κολλημένη στη μετάβαση» — ένα θέαμα ταυτόχρονα χαοτικό και συναρπαστικά οργανωμένο.
Οι δημόσιες συγκοινωνίες – το πιο δύσκολο κομμάτι
Τα τραμ αντικαταστάθηκαν από λεωφορεία με πόρτες στα δεξιά, ενώ περισσότερα από 8.000 παλιά οχήματα μετατράπηκαν ή πουλήθηκαν σε χώρες όπου συνέχιζαν να οδηγούν στα αριστερά, όπως το Πακιστάν και η Κένυα. Η επιχείρηση αυτή αποτέλεσε την πιο σύνθετη αναδιάρθρωση μεταφορών στην ιστορία της χώρας.
Ένα θαύμα οργάνωσης και ασφάλειας
Η «Dagen H» θεωρείται μέχρι σήμερα υπόδειγμα σχεδιασμού. Παρά την τεράστια αλλαγή, καταγράφηκαν μόλις 157 μικροατυχήματα εκείνη την ημέρα — εκ των οποίων μόλις 32 με τραυματισμούς. Δύο χρόνια αργότερα, το Ηνωμένο Βασίλειο εξέτασε την ίδια ιδέα, αλλά τη θεώρησε υπερβολικά δαπανηρή και επικίνδυνη.
Μια αλλαγή που δίδαξε πειθαρχία
Η 3η Σεπτεμβρίου 1967 απέδειξε ότι μια κοινωνία με πειθαρχία, σχέδιο και υπομονή μπορεί να μεταμορφώσει κάτι τόσο θεμελιώδες όσο η φορά της κυκλοφορίας μέσα σε μία νύχτα. Από τότε, η «Ημέρα Η» έμεινε στην ιστορία ως το σουηδικό μάθημα οργάνωσης — και ως μια υπενθύμιση ότι μερικές φορές, για να πας μπροστά, πρέπει πρώτα να αλλάξεις πλευρά.
