Ανάπτυξη – Άμεσες Ξένες Επενδύσεις : Είναι λέξεις που ακούει και διαβάζει καθημερινά ο Έλληνας είτε ανοίξει τον υπολογιστή του, είτε τον τηλεοπτικό του δέκτη, είτε το ραδιόφωνό του, είτε στις συζητήσεις με τους συμπολίτες του. Είναι οι μαγικές λέξεις που ηχούν ως τα… εισιτήρια για τη Γη της Επαγγελίας και επαναλαμβάνονται σχεδόν ως «ψύχωση» την τελευταία δεκαετία. Είναι αλήθεια ότι οι επενδύσεις και ο ρυθμός ανάπτυξης είναι συνυφασμένα με την ευημερία μίας χώρας και του λαού της. Αλλά πίσω από τις λέξεις αυτές και την ουσία τους, υπάρχει αρκετή ομίχλη, σκοτάδι, αλλά και καμιά φορά ηλιοφάνεια…
.
.
Στη σημερινή κρίσιμη οικονομική συγκυρία, η οικονομική ανάπτυξη στην Ελλάδα, μετά από αλλεπάλληλα έτη ύφεσης, είναι ακόμα το ζητούμενο και η μεγάλη πρόκληση. Ωστόσο είναι σημαντικό να απαντήσουμε στο κρίσιμο ερώτημα τι είδους ανάπτυξη θέλουμε και με ποιον τρόπο θα την προκαλέσουμε.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ας αναρωτηθούμε πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις οι επενδύσεις και η άνοδος των δεικτών οικονομικής ανάπτυξης στην Ελλάδα δημιούργησαν σταθερές θέσεις εργασίας και έφεραν την ευημερία στο λαό μας. Διαχρονικά όταν επετεύχθη η απογείωση της ελληνικής οικονομίας είχαν ένα βασικό, κοινό χαρακτηριστικό: Ήταν μικρομεσαίου επιπέδου, εξ ου και η συχνά διατυπωμένη ρήση ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας.
Αντίθετα βέβαια, οι περισσότερες από τις μεγάλες επενδύσεις κατέγραφαν πάντοτε μία τροχιά κομήτη, παρουσιάζοντας μία πρόσκαιρη ανάταση, αλλά αφήνοντας πίσω τους συχνά… συντρίμμια και προβλήματα που χρειάστηκε χρόνια και θυσίες για να θεραπευθούν – όταν θεραπεύτηκαν και δεν παρέμειναν ως ανοιχτές πληγές… Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι προβληματικές, μεγάλες επιχειρήσεις της δεκαετίας του‘80 που λόγω της αδυναμίας τους να σταθούν στα πόδια τους, το κράτος αναγκάστηκε να παρέμβει και να τις φέρει στην ιδιοκτησία του προκειμένου να διασώσει χιλιάδες θέσεις εργασίας – με ένα υψηλό τίμημα βέβαια για την εθνική μας οικονομία. Αντίστοιχα, στη συνέχεια, στα χρόνια τις επίπλαστης ευμάρειας, αρκετές επενδύσεις που προέρχονταν κυρίως από κερδοσκοπικά funds του εξωτερικού κατέφτασαν στη χώρα μας επειδή… μυρίστηκαν εύκολη λεία, αποκλειστικά και μόνο για να κερδοσκοπήσουν και να εξαφανιστούν εν μία νυκτί, αφήνοντας πίσω τους τεράστιες ζημιές.
Τι γίνεται όμως σήμερα; Αν εξετάσει κανείς τους σύγχρονους δείκτες, θα διαπιστώσει ότι εν πολλοίς δεν έχει αλλάξει αυτή η πραγματικότητα που διατρέχει διαχρονικά την ελληνική οικονομία. Οι λίγες μεγάλες πολυεθνικές που έχουν έρθει στη χώρα μας συμβάλλουν από ελάχιστα έως καθόλου στην ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας και οι μεγαλεπήβολες διακηρύξεις για την εκβιομηχάνιση της χώρας με βάση τις άμεσες ξένες επενδύσεις, συνεχίζουν να ακούγονται ως… αστεϊσμοί.
Μάλιστα, οι πολυεθνικές αυτές – με πρωτοπόρες αυτές που δραστηριοποιούνται στο κλάδο της πώλησης τροφίμων και βασικών καταναλωτικών αγαθών, όπως π.χ. τα σούπερμαρκετ – είναι και η πηγή των «7 πληγών του Φαραώ», έχοντας συμβάλει αποφασιστικά με τις πρακτικές και τις μεθόδους τους στον εργασιακό και ασφαλιστικό Μεσαίωνα : ελαστικοποίηση και εντατικοποίηση της εργασίας, απάνθρωπα ωράρια και υπερωρίες, ενοικίαση των εργαζομένων, μαζικές απολύσεις κ.ά. είναι οι μοναδικές «καινοτομίες» που έχουν φέρει στο εργασιακό τοπίο της χώρας μας. Επιπλέον, ασκούν πιέσεις για την περαιτέρω κατεδάφιση της εργατικής νομοθεσίας, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι μεγάλο μέρος των προϊόντων τους είναι εισαγόμενα και τα κέρδη τους δεν συμβάλλουν στην αναπτέρωση της οικονομίας μας, αφού εξάγονται στους γνωστούς φορολογικούς παραδείσους ή για να επενδυθούν σε άλλες χώρες.
Δεν ξέρω τι προϋποθέσεις απαιτούνται και ποιες είναι οι ευνοϊκές συνθήκες που δημιουργούν οφέλη από αυτού του είδους τις επενδύσεις και ίσως σε άλλες χώρες με διαφορετικό οικονομικό περιβάλλον και κουλτούρα να μπορούν να δημιουργήσουν πλεονεκτήματα και να επιφέρουν κέρδη, αλλά γνωρίζω ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες για να ευδοκιμήσουν…
Επομένως αυτού του είδους οι επενδύσεις δεν είναι αποφασιστικής σημασίας.
.
Το μοναδικό εγχειρίδιο της ελληνικής οικονομίας που είχε αποτέλεσμα
Είναι εποικοδομητικό να μάθουμε από τα λάθη του πρόσφατου παρελθόντος όταν η «μετέωρη» ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, εκτός από τους σταθερούς παράγοντες της εξωστρεφούς ναυτιλίας και του τουρισμού, στηρίχθηκε εν πολλοίς στον υψηλό δανεισμό, στις εισαγωγές, στην οικοδομική δραστηριότητα αλλά και σε κάποια δημόσια έργα υποδομών. Σήμερα διαπιστώνουμε ότι κατά τα παρελθόντα έτη της κίβδηλης ευημερίας έλειπαν η αειφορία, η εξωστρέφεια, οι εξαγωγές, η καινοτομία, οι παραγωγικές επενδύσεις.
Οι ανωτέρω επισημάνσεις υποδηλώνουν ότι η τόνωση της εγχώριας επενδυτικής δραστηριότητας και η ενίσχυση των εξαγωγικών επιδόσεων της ελληνικής οικονομίας αποτελούν μονόδρομο για την επίτευξη θετικών και βιώσιμων ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης. Η επίτευξη των στόχων αυτών απαιτεί τη συνέχιση και την ενδυνάμωση των προσπαθειών για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας της ελληνικής οικονομίας, μέσω της επικέντρωσης στους παραγωγικούς τομείς που ενδείκνυνται και ταιριάζουν στις συνθήκες, τις ανάγκες και τις δυνατότητες της χώρας μας. Αυτούς τους τομείς που αποτέλεσαν σταθερά στο παρελθόν την ατμομηχανή ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας και δεν ήταν απλά διάττοντες αστέρες…
Συνεπώς, το μοντέλο ανάπτυξης της Ελλάδας για την περιστολή της ανεργίας που μαστίζει τη νεολαία, έχει ένα μοναδικό εγχειρίδιο: Ο πρωτογενής τομέας μπορεί και πρέπει να αποτελέσει κλειδί της νέας προσπάθειας και βεβαίως να δοθεί βάρος στη βιοτεχνία και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, προσαρμοσμένα σε σύγχρονα, καινοτόμα πρότυπα και σε συνδυασμό πάντοτε με τη ναυτιλία και τον τουρισμό που αποτελούν αδιάκοπα αναπόσπαστο κομμάτι των εθνικών οικονομικών προσπαθειών.
Δεν είναι τυχαίο ότι στην Ελλάδα της τρομερής κρίσης, η αγροτική παραγωγή συνεχίζει να συμβάλλει περισσότερο στην οικονομία από άλλες χώρες της Ε.Ε., ενώ ο πρωτογενής τομέας έχει διατηρήσει μια δυναμική και προοπτικές ανάπτυξης που προσελκύουν το επιχειρηματικό και επενδυτικό ενδιαφέρον.
Για να επανεκκινήσουμε αυτούς τους παραγωγικούς τομείς (που η κρίση τους χτύπησε αποφασιστικά) απαιτούνται γενναίες αποφάσεις, εθνική συνείδηση και στήριξη από όλους μας, αλλαγή νοοτροπίας από πλευράς εμπλεκομένων και από πλευράς κράτους, μια ολοκληρωμένη αναπτυξιακή προσέγγιση, με προτεραιότητες την τόνωση της επιχειρηματικότητας, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Η συλλογική στοχοπροσήλωση πρέπει να διαπερνά κάθε παράγοντα που επηρεάζει και συμβάλλει στην υλοποίηση του μεγάλου, εθνικού σχεδιασμού, από τον απλό πολίτη, μέχρι τους κοινωνικούς, θεσμικούς φορείς και τον πολιτικό κόσμο. Η εκπόνηση ενός εθνικού σχεδίου από καταρτισμένους ειδικούς να διοχετευτεί σε ένα ηλεκτροσόκ νομοσχεδίων με περιεχόμενο :
· Είναι αναγκαιότητα η σύσταση ενός εθνικού φορέα (μιας και οι τράπεζες αδυνατούν να ανταποκριθούν στο ρόλο τους) με τη συμμετοχή ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, τεχνικών και τεχνολογικών ινστιτούτων, ώστε με την εγγύηση του Δημοσίου να παρέχεται η δυνατότητα χρηματοδότησης, τεχνογνωσίας και κατάρτισης στις νεοφυείς επιχειρήσεις και επιχειρηματίες που θα παρουσιάζουν ένα ικανό, έγκυρο επιχειρηματικό σχέδιο, με αυστηρές προϋποθέσεις και διαδικασίες.
· Αξιοποίηση των χρηματοδοτικών εργαλείων και προγραμμάτων της ΕΕ.
· Έμφαση και στήριξη της λεγόμενη πράσινης ανάπτυξης με ουσιαστικό τρόπο για τη δημιουργία μακροπρόθεσμων θέσεων εργασίας.
· Το υπουργείο Ανάπτυξης άμεσα πρέπει να προχωρήσει στο σχεδιασμό και την ψήφιση μοντέλων κοινωνικής οικονομίας (συνεταιρισμών) γιατί είναι τα μόνα που μπορούν με έναν ορθολογικό τρόπο διοίκησης και διαχείρισης να ανοίξουν τα φτερά των εξαγωγικών προσπαθειών που απαιτούν ο πρωτογενής τομέας, οι βιοτεχνίες και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις για να αντιμετωπίσουν τους γίγαντες των πολυεθνικών, έχοντας σαν προίκα την καινοτομία, την προσωπική προσπάθεια, τη δημιουργικότητα και την πρωτοπορία.
· Προσανατολισμός της οικονομίας σε αυτούς τους τομείς με την παροχή κινήτρων ακόμα και από το εκπαιδευτικό στάδιο.
· Άρση γραφειοκρατικών εμποδίων, απλοποίηση μεταφορικών διαδικασιών καθώς και διαδικασιών απόκτησης πιστοποιητικών & διενέργειας ελέγχων.
· Μέτρα εκκίνησης νέων επιχειρήσεων και στήριξης νέων αγροτών.
· Μέτρα για την ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό των παραδοσιακών τρόπων εκμετάλλευσης του πρωτογενούς και του μεταποιητικού τομέα.
.
Ανάδυση νέας επιχειρηματικής και καταναλωτικής κουλτούρας
Σε ένα σημείο που θέλω να σταθώ ιδιαιτέρως είναι ότι μία καταστροφή μπορεί να αποτελέσει και ευκαιρία για αναγέννηση. Είναι μία μεγάλη πρόκληση, πέραν των απαιτούμενων πολιτικών και μέτρων τόνωσης της ανάπτυξης από την Πολιτεία, η εμπέδωση μιας νέας κουλτούρας βιώσιμης ανάπτυξης που θα διαπνέει όχι μόνο τις μακροοικονομικές πολιτικές, αλλά και την ελληνική επιχειρηματική κουλτούρα.
Το πιο σημαντικό όμως είναι να αλλάξει η καταναλωτική συμπεριφορά των Ελλήνων που σήμερα είναι απόλυτα χειραγωγημένη από τα κατευθυνόμενα ΜΜΕ και τα μεγάλα συμφέροντα. Ο Έλληνας πρέπει να καταλάβει ότι η μοίρα του είναι συνυφασμένη με τη διαμόρφωση νέων καταναλωτικών συνηθειών και επιλογών, συνδυασμένων με την ανάκτηση εθνικής συνείδησης. Το απλό ως σύλληψη, αλλά δύσβατο ως πραγματοποίηση, εγχείρημα της ανάδειξης και προτίμησης των ελληνικών προϊόντων (που το ζήσαμε ιδιαίτερα τη δεκαετία του‘80), πρέπει και μπορεί να αναλάβει εκ νέου πρωταγωνιστικό ρόλο.
Θα αναρωτηθούν πολλοί ότι καλά όλα αυτά μεν στη θεωρία, αλλά στην πράξη είναι εφικτά; Θα απαντήσω ΝΑΙ, εφόσον συστρατευθούμε προς αυτόν το στόχο και αγωνιστούμε ακόμα και με μικρές, προσωπικές θυσίες για την υλοποίησή του.
Προσωπικά θεωρώ χαρακτηριστικό παράδειγμα όλων των παραπάνω, την υπόθεση των εργοστασίων της COCA-COLA στην Ελλάδα.
Η COCA COLA αποφάσισε να αποχωρήσει από τη χώρα μας το 2012 για να μεταφέρει τις εργασίες της στη Βουλγαρία. Το σωματείο της επιχείρησης, βλέποντας τον καιροσκοπικό και κερδοσκοπικό ρόλο της εταιρείας, διαμόρφωσε μία στρατηγική σύγκρουσης κυρίως μέσα από τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης και με διάφορες εκδηλώσεις, καταγγέλλοντας την πρακτική της πολυεθνικής και ζητώντας ταυτόχρονα από το κοινό να μποϊκοτάρει τα προϊόντα της.
Η προσπάθεια πήρε έκταση (ο Σύλλογός μας συμμετείχε μάλιστα στο κύμα αλληλεγγύης που δημιουργήθηκε), με αποτέλεσμα οι πωλήσεις του πολυεθνικού κολοσσού να υποστούν σημαντικές απώλειες στη χώρα μας, ενώ παράλληλα άνθισαν σε όλη τη χώρα σειρά νέων ελληνικών επιχειρήσεων και εργοστασίων ανάλογων προϊόντων που πήραν σημαντικό μερίδιο της αγοράς, δημιουργώντας χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας σε ένα σύγχρονο παραγωγικό τομέα. Και όλα αυτά με μία μεμονωμένη προσπάθεια που έθετε στην προμετωπίδα την ευαισθησία και την αλληλεγγύη του Έλληνα καταναλωτή.
Νομίζω ότι αυτή η ιστορία μπορεί να μας διδάξει και να μας ενθαρρύνει ότι εφόσον γίνει μία σοβαρή επιλογή και δημιουργηθούν οι συνθήκες για τη μαζική στήριξή της, μπορεί πράγματι να αποδώσει, να εξελιχθεί και να συμβάλλει στην εθνική οικονομία. Αν η ανάδυση νέας επιχειρηματικής και καταναλωτικής κουλτούρας αποτελέσει εθνική επιλογή, μπορεί να εξελιχθεί σε ένα «πολυεργαλείο» που μπορεί να διαμορφώσει και να ενισχύσει τις ελληνικές επιχειρήσεις και τη βιωσιμότητά τους.
Παρότι έχουν γίνει κάποια βήματα, ως προς τα παραπάνω, ο δρόμος που έχουμε να διανύσουμε είναι δύσκολος και μακρύς. Είναι σαφές, ότι η ελληνική οικονομία και ο επιχειρηματικός κόσμος αντιμετωπίζουν στην παρούσα φάση άμεσες προκλήσεις επιβίωσης και κάποιες από τις άνω παραμέτρους ίσως φαντάζουν ανεφάρμοστες. Ωστόσο είναι σημαντικότατες καθότι τώρα είναι που πρέπει να επενδύσουμε σε ένα βιώσιμο οικονομικό μέλλον, ώστε μετά από τη νοσηλεία στην εντατική του μεγάλου ασθενούς (η οικονομία της χώρας μας) να πετύχουμε την ανάταση της πατρίδας μας.
Σαράντος Φιλιππόπουλος